GÖZ SULANMASI NƏDİR?

Göz sulanması (epifora) nədir? Onun səbəbləri, simptomları və effektiv müalicə üsulları haqqında ətraflı məlumat əldə edin.

Gözlərimizin hər gün az miqdarda yaş ifraz etməsi tamamilə normal bir fizioloji prosesdir. Bu mexanizm sayəsində göz səthi daima nəm qalır, toz və digər yad hissəciklər təmizlənir, həmçinin mikroblara qarşı qoruyucu baryer formalaşır. Göz yaşı həm də görmə keyfiyyətini sabit saxlamağa xidmət edir, çünki göz quruduqda görüntü bulanıqlaşa bilər. Beləliklə, müəyyən qədər yaş ifrazı sağlamlıq üçün vacibdir və hər insanda gündəlik təbii şəkildə baş verir.

Lakin bəzən bu sistem balansdan çıxır və həddindən artıq yaş axıntısı, yəni göz sulanması baş verir. Belə hallarda insan daim gözlərinin dolduğunu, hətta səbəbsiz yerə yaşardığını hiss edir. Əgər sulanma müvəqqəti xarakter daşıyırsa, məsələn, küləkli havada və ya qısa müddətlik qıcıqlandıqda, bu, narahatlıq yaratmır. Amma sulanma gündəlik həyatın ayrılmaz hissəsinə çevrilirsə, artıq sadə fizioloji proses deyil, diqqət tələb edən simptom hesab olunur.

Uzun müddət davam edən göz sulanması müxtəlif səbəblərlə bağlı ola bilər. Bəzən bu, sadəcə quru göz sindromunun nəticəsidir: göz kifayət qədər nəmliyə sahib olmadıqda, orqanizm refleks olaraq daha çox yaş ifraz edir və insan əksinə, sulanma ilə üzləşir. Digər hallarda isə gözyaşı kanallarının tıxanması, allergik reaksiyalar və ya əməliyyat sonrası dəyişikliklər səbəb ola bilər.

Ən təhlükəlisi odur ki, insanlar uzunmüddətli sulanmanı yaşlanma və ya yorğunluq kimi qəbul edib həkimə müraciət etmirlər. Halbuki davamlı göz sulanması gözün iltihabi xəstəliklərinin, infeksiyaların və hətta cərrahi müdaxilə tələb edən problemlərin ilkin əlaməti ola bilər. Buna görə də əgər gözlər ardıcıl şəkildə sulanırsa, vaxtında oftalmoloqa müraciət etmək vacibdir.

Göz sulanmasının əsas səbəbləri nələrdir?

Göz sulanması çox zaman sadə bir narahatlıq kimi qəbul edilsə də, onun arxasında müxtəlif səbəblər dayanır. Ən geniş yayılmış səbəblərdən biri göz səthinin quruluğudur. Bu, paradoksal görünə bilər, amma quru göz sindromu olan insanlarda orqanizm müdafiə mexanizmi kimi əlavə yaş istehsal edir. Nəticədə göz quru qaldığını hiss edir, lakin əksinə olaraq daha çox sulanır. Bu hal xüsusilə kompüter qarşısında uzun müddət işləyən, klimatik şəraitdə yaşayan və ya əməliyyatlardan sonra göz səthi həssaslaşan insanlarda daha çox rast gəlinir.

Bundan başqa, xarici mühit faktorları da göz sulanmasının əsas səbəblərindəndir. Tozlu və tüstülü hava, külək, soyuq iqlim və ya parlaq işıq göz səthini qıcıqlandıraraq əlavə yaş ifrazına səbəb ola bilər. Günümüzdə insanların çox vaxt ekran qarşısında keçirməsi də bu problemin artmasına gətirib çıxarır. Monitorlara uzun müddət baxdıqda göz qırpma refleksi azalır, bu isə quruluğu artırır və nəticədə gözlər daha çox sulanmağa başlayır.

Digər səbəblərə göz qapaqlarının xroniki iltihabı (blefarit), gözyaşı kanallarının daralması və müxtəlif bakterial və ya viral infeksiyalar daxildir. Bu hallar gözün təbii drenaj sisteminin pozulmasına səbəb olaraq yaşın axmasını çətinləşdirir. Nəticədə göz yaşı toplanır və sulanma qaçılmaz olur.

Əlavə olaraq, bəzi dərmanların uzunmüddətli istifadəsi – xüsusilə steroid tərkibli damcılar və ya müəyyən sistemik preparatlar – gözün səthini həssaslaşdıraraq sulanmanı gücləndirə bilər. Hətta bəzi hallarda dərmanların tərkibindəki konservant maddələr belə göz qıcıqlanması və əlavə yaş istehsalına səbəb olur.

Göz sulanması necə aradan qaldırılır?

Göz sulanmasının müalicəsi birbaşa səbəbin düzgün müəyyən edilməsindən asılıdır. Çünki bu simptom bəzən sadə mühit təsirlərindən, bəzən də daha ciddi tibbi problemlərdən qaynaqlana bilər. Ona görə də ilk addım həkim müayinəsidir – oftalmoloq müvafiq testlər apararaq sulanmanın səbəbini müəyyənləşdirir və uyğun müalicə planı hazırlayır.

Əgər problem quru gözlə əlaqədardırsa, adətən “süni göz yaşı” damcıları təyin olunur. Bu damcılar göz səthini nəmləndirir, qıcıqlanmanı azaldır və refleks olaraq yaranan həddindən artıq yaş axıntısını balanslaşdırır. Beləliklə, həm quruluq, həm də göz sulanması azalır. Bu cür damcıların istifadəsi uzunmüddətli zərər yaratmır, lakin düzgün seçimi yalnız həkim edə bilər.

Allergik səbəblər zamanı yanaşma fərqli olur. Burada antihistamin tərkibli damcılardan istifadə olunur, həmçinin allergenlə təmasdan mümkün qədər uzaq durmaq vacibdir. Məsələn, yaz aylarında polen allergiyası olan insanlarda göz sulanması daha çox müşahidə olunur və damcılarla yanaşı, qoruyucu eynək taxmaq da faydalı ola bilər.

Əgər gözyaşı kanalında tıxanma aşkar edilirsə, konservativ üsullar kifayət etmədikdə kiçik prosedurlar icra olunur. Bu prosedurlar kanalın açılmasına kömək edir və göz yaşının normal şəkildə axmasını bərpa edir.

İnfeksiya səbəbindən yaranan hallarda isə antibiotik damcılar əsas müalicə vasitəsidir. Onlar göz səthindəki mikrobları aradan qaldırır və iltihabi prosesi azaldır. Bu mərhələdə pasiyentin özbaşına müalicəyə cəhd etməməsi çox vacibdir, çünki düzgün seçilməmiş dərman vəziyyəti ağırlaşdıra bilər.

Göz sulanmasının qarşısını almaq mümkündürmü?

Göz sulanmasının qarşısını almaq həmişə tam mümkün olmasa da, müəyyən profilaktik tədbirlər bu problemin yaranma riskini xeyli azalda bilər. Çünki sulanma çox vaxt sadə xarici amillərin və ya həyat tərzi ilə bağlı vərdişlərin nəticəsidir. Bu səbəbdən gündəlik qaydalara diqqət etmək gözlərin sağlam qalmasına kömək edir.

Ən vacib tədbirlərdən biri açıq havada qoruyucu eynək taxmaqdır. Küləkli və ya tozlu mühitdə adi şəffaf eynək belə göz səthini xarici təsirlərdən qoruyur, qıcıqlanmanı azaldır və beləliklə, həddindən artıq göz yaşı ifrazının qarşısını alır. Günəşli havalarda isə ultrabənövşəyi (UV) filtri olan eynəklər həm linzanı, həm də retinanı zərərli şüalardan qoruyur.

Uzun müddət kompüter və ya telefon ekranına baxmaq da gözlərdə quruluq və ardınca göz sulanması probleminə səbəb ola bilər. Buna görə də “20-20-20” qaydası tövsiyə olunur: hər 20 dəqiqədən bir, ən azı 20 saniyə ərzində 20 fut (təxminən 6 metr) uzaqlığa baxmaq. Bu sadə vərdiş gözlərin istirahət etməsinə şərait yaradır.

Qidalanma da profilaktikada mühüm yer tutur. Antioksidantlarla zəngin tərəvəz və meyvələr, omeqa-3 yağ turşuları ilə zəngin balıq və qoz-fındıq göz toxumalarının sağlam qalmasına kömək edir. Həmçinin kifayət qədər su içmək göz yaşı balansının qorunması üçün vacibdir. Siqaretin tərkibindəki zərərli maddələr gözün zülal strukturlarını zədələdiyi üçün bu vərdişdən imtina etmək də mühüm addımdır.